Тілім менің
(интелектуалдық сайыс)
Мақсаты: Оқушыларға жан-жақты білім бере отырып, теориялық білімдерін іс жүзінде тексеру, өткен тақырыптардан алған білімдерін қайталау, бекіту. Түрлі тапсырмалар арқылы танымдық қабілеттерін дамыту. Туған тілдің қадір-қасиетін ұғындырып, тілге, Отанға, туған жерге деген сүйіспеншіліктерін арттыру.
Жүргізуші: Қазақ тілі – қазақ халқының ана тілі. Ол өзінің сан ғасырлық даму барысында халықпен бірге жасасып, талай кезеңді бастан өткерді. «Сөзі жоғалған жұрттың өзі де жоғалады» деп, Ахмет атамыз айтқандай, ата-бабаларымыз аманаттап кеткен осы қасиетті
тілімізді жоғалтпай, ұрпақтан-ұрпаққа жеткізу біздің міндетіміз. Олай болса, тіліміздің алтын қойнауына тағы бір мәрте бірге үңілейік дей келе, сайысымызды бастайық.
Әділ қазылармен таныстырып өтейін:
Бүгін бізде қонақта «Қыран» тобы және «Сұңқар» тобы. Сайысты қай топ бірінші бастайтынын анықтау мақсатымен ортақ сауал қойылады. Бірінші болып жауап берген топ бастайды.
Қазақ тілі қай тілдер тобына жатады? (түркі тілдерінің ішіндегі қыпшақ тобынан)
Қазіргі қазақ тілінде неше дыбыс бар? (37)
І айналым
Тұрақты сөз тіркестерін сәйкестендіру. Қатысушылар кезекпен жауап береді. Дұрыс жауап 1 ұпай. Уақыт 1 минут.
1. Түлкі Мысық Ит |
арқасы қиянда |
6. Айдар Түйме Белгі |
тағу (әйгілеу) |
1. Айы Күні Жұлдызы |
Қарсы |
7. Еденге Алақанына Алысқа |
түкірді (іске дайын тұрды) |
1. Қазаны Шәйнегі Зығыры |
Қайнау |
8. Алаңда Басына Далада |
ат ойнатты (басынды) |
1. Жауырынынан Арқасынан Аяғынан |
жел өту (азап шегу) |
9. Бүйідей Иттей Қырандай |
тиді (әлек салды) |
1. Бұйым Зат Жақсы |
Көрмеу (менсінбеу) |
10. Жер Күл Құм |
болу (ұялу) |
«Сұңқар» тобының тапсырмасы.
1. Күрек Жүрек Тырна |
Жалғау |
1. Бетінен Көзінен Құлағынан |
оты шықты |
1. Атқа Сиырға Тайға |
таңба басқандай |
1. Төбе шашы Самай шашы Қолаң шашы |
тік тұрды |
1. Қабақ Нөсер Жаңбыр |
Жауды |
1. Ұлдың Қыздың Әженің |
жиған жүгіндей |
1. Темір Қағаз Бармақ |
Шайнау |
1. Қабырғасымен Бүйірімен Төбесімен |
кеңесті |
1. Қас Қабақ Кірпік |
Қаққанша |
1. Опық Құрт Ет |
жеу |
ІІ айналым.
2) Екінші айналымның екінші тапсырмасы. Екі топ бір-біріне қазақтың көнерген сөздерін жасырады. Әр топ екі көнерген сөз жасыра алады. Дұрыс жауап 2 ұпай.
1. Атсейіс деп кімді атаған? (ежелгі түркілер ат баптайтын адамды)
2. Қалықпан дегеніміз не? (қарақұс тектес құс)
3. Адалбақан дегеніміз не? (киім ілгіш)
4. Жуалдыз деген не? (үлкен ине)
ІІІ айналым. Олай болса, бізде үшінші айналым.
1) Берілген сөздегі әріптерді пайдалана отырып, мағыналы сөз құрастыру. Дұрыс жауап 1 ұпай. Ендеше, «Қыран» тобына берілген сөз БАЛДЫРҒАН. «Сұңқар» тобына берілген сөз АЛАСАПЫРАН.
Топ мүшелері ортаға, берілген уақыт 1 минут, уақыт кетті.
ІV айналым.
1) Мақалдың жалғасын табу.
Дұрыс жауап берілмеген жағдайда әр топтың жанкүйерлері көмектесе алады. Дұрыс
жауап 1 ұпай.
«Қыран» тобының тапсырмасы:
Диірменде туған тышқан...(дүрсілден қорықпас)
Ат аяғынан семірер...(адам құлағынан семірер)
Кісі қатесіз болмас...(көл бақасыз болмас)
Болған кісі болдым демес...(болдым десе болғаны емес)
Жыланның уы тісінде...(адамның уы тілінде)
«Сұңқар» тобының тапсырмасы:
Еменнің иілгені – сынғаны...(жігіттің екі сөйлегені - өлгені)
Ақылды адам айтқызбай біледі...(ақ сұңқар қаққызбай іледі)
Мал басынан байланады...(адам тілінен байланады)
Ел қазынасы көне көз...(тіл қазынасы ескі сөз)
Тау мен тасты су бұзар...(адамзатты сөз бұзар)
2) Жұмбақ жарысы.
Жердің жүзін шарлайсың,
Онсыз еш жерге бармайсың.
Көлікпен де жаяу да
Саралайсың, таңдайсың. (Жол)
Көп болса алыстайсың,
Мезетпен қашықтайсың.
Асықсаң аз болады
Табарсың мұны қайсысың? (Уақыт)
Көзге ілінбейді,
Жұтсаң білінбейді. (Ауа)
Аяқсыз жетіп барады,
Қолсыз есік қағады. (Жел)
V айналым. Капитандар сайысы. Капитандар бір-бірден ортаға шығыңыздар. (бір-бір параққа жазылған сөздер беріледі). Берілген
сөздерді өз топтарына жасырады. Дұрыс жауап 1 ұпай. Уақыт 1 минут.
«Қыран» тобының тапсырмасы:
1. Тарақ
2. Кітап
3. Домбыра
4. Терезе
5. Өшіргіш
6. Қобыз
«Сұңқар» тобының тапсырмасы.
1. Айна
2. Парта
3. К әрпі
4. Есік
5. Қайың
6. Сыбызғы
Осымен сайысымыз аяқталды, баршаңызға рақмет, келесі кездескенше еліміз аман, тіліміз тұғырлы болсын.